Το επόμενο στοίχημα της Παπαστράτος περνά από Βρυξέλλες

Συνέντευξη: Στέλιος Μορφίδης για το Πρώτο Θέμα (αναδημοσίευση)

Επενδυτικές αποφάσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων βρίσκονται στο γραφείο του Προέδρου Ευρώπης της Philip Morris International (PMI) Μάρκο Χάναπελ. Για να προχωρήσουν, ο ίδιος ζητά πρόσβαση σε περισσότερες αγορές και προειδοποιεί ότι οι ευρωπαϊκοί κανόνες θα κρίνουν τη συνέχεια της παραγωγικής παρουσίας του ομίλου.

Η Παπαστράτος έχει, όπως αναφέρει, τις υποδομές και τους ανθρώπους για να αναπτυχθεί πολύ περισσότερο. «Υπάρχουν επενδυτικές αποφάσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων τόσο στη γεωργία όσο και στη βιομηχανία. Το θέμα είναι πώς θα εξελιχθεί το ρυθμιστικό πλαίσιο. Σήμερα, φυσικά, συμμετέχουμε στις συζητήσεις για τις ευρωπαϊκές οδηγίες που αφορούν τον κλάδο. Αυτές θα καθορίσουν όχι μόνο αν μπορούμε να επενδύσουμε περισσότερο, αλλά και αν θα εξακολουθήσουμε να έχουμε το αποτύπωμα που παρουσιάσαμε σήμερα».

Οι ευρωπαϊκές συζητήσεις στις οποίες αναφέρεται αφορούν τους όρους κυκλοφορίας και παρουσίασης των προϊόντων καπνού και νικοτίνης, καθώς και τη φορολογική τους μεταχείριση. Μιλάμε μαζί του στις Βρυξέλλες, στο περιθώριο της πανευρωπαϊκής παρουσίασης της μελέτης της EY-Parthenon, η οποία εκτιμά τη συνολική οικονομική συνεισφορά της PMI στην Ε.Ε. στα 342,8 δισ. ευρώ την πενταετία 2021-2025. Η έρευνα εκπονήθηκε για λογαριασμό του ομίλου και εξετάζει την άμεση δραστηριότητά του και τις ευρύτερες επιδράσεις της στην οικονομία. Οι εξαγωγές από την Ευρώπη έφτασαν στα 39,5 δισ. ευρώ την ίδια περίοδο.

«Για να κάνουμε περισσότερες επενδύσεις, χρειαζόμαστε περισσότερες αγορές. Και αυτό σημαίνει, σε ορισμένες περιπτώσεις, αγορές όπου σήμερα η παρουσία των προϊόντων χωρίς καύση είναι μηδενική. Στόχος είναι να προσφέρουμε καλύτερες εναλλακτικές και να υπάρχει πρόσβαση στην ενημέρωση για αυτές στους ενήλικες καταναλωτές», τονίζει ο ίδιος.

Στην Ελλάδα, το διακύβευμα αφορά μια μονάδα που εξάγει περίπου το 90% της παραγωγής της σε περισσότερες από 30 χώρες, μέχρι και την Ιαπωνία. Η Παπαστράτος υλοποιεί την τέταρτη φάση του επενδυτικού της προγράμματος, ύψους 200 εκατ. ευρώ, με στόχο μεγαλύτερη δυναμικότητα και ετήσιες εξαγωγές άνω των 600 εκατ. ευρώ τα επόμενα χρόνια. Η φάση αυτή εντάσσεται στο συνολικό πρόγραμμα των περίπου 700 εκατ. ευρώ από το 2017.

Οι αγορές

Ο κ. Χάναπελ δεν κοινοποιεί τα επενδυτικά έργα που εξετάζει, ούτε προσδιορίζει χώρες και χρονοδιαγράμματα. Όταν όμως η συζήτηση στρέφεται στο πού μπορεί να κατευθυνθεί μεγαλύτερη παραγωγή, απαριθμεί τη Λατινική Αμερική, τον Καναδά, τις ΗΠΑ, τις ασιατικές χώρες και την Αφρική. Για τα εργοστάσια της Ελλάδας και της Ιταλίας προτάσσει την Ευρώπη.

«Αυτό που με ενδιαφέρει είναι οι εξαγωγές της Παπαστράτος και της Μπολόνια να κατευθύνονται στην Ευρώπη, σε χώρες όπου σήμερα το μερίδιο αγοράς του θερμαινόμενου καπνού είναι σχεδόν μηδενικό», εξηγεί.

Η κατανομή των κεφαλαίων του ομίλου έχει ήδη αλλάξει. Πάνω από το 99% των επενδύσεων αφορά νέα προϊόντα, όπως αναφέρει ο επικεφαλής Ευρώπης.

«Όλες οι επενδύσεις που βλέπετε προέρχονται από τα προϊόντα χωρίς καύση. Είτε μετατρέπεις τα εργοστάσια, όπως κάναμε εμείς, είτε κατασκευάζεις νέα, όπως στην Μπολόνια. Η μετάβαση της στρατηγικής μας στα προϊόντα χωρίς καύση είναι αυτή που έχει οδηγήσει αυτές τις εξαγωγές και έχει αναδείξει την Ευρώπη σε κεντρικό κόμβο».

Ερωτηθείς πόσο από την αύξηση 25% του οικονομικού αποτυπώματος που καταγράφει η μελέτη αποδίδει στη μετάβαση απαντά: «Το 100%».

Η ελληνική διαδρομή

Η Παπαστράτος συμμετείχε από τα πρώτα βήματα σε αυτή την αλλαγή. Το 2018 έγινε το πρώτο εργοστάσιο τσιγάρων της PMI που σταμάτησε την παραγωγή τους και μετατράπηκε πλήρως στην κατασκευή προϊόντων χωρίς καύση. Η αρχική επένδυση των 300 εκατ. ευρώ περιελάμβανε νέα κτίρια και αντικατάσταση των γραμμών παραγωγής. Η Παπαστράτος και η μονάδα κοντά στην Μπολόνια αποτέλεσαν τις πρώτες εγκαταστάσεις του ομίλου αποκλειστικά αφιερωμένες στη νέα δραστηριότητα.

Το τρέχον επενδυτικό πρόγραμμα προβλέπει τέσσερις επιπλέον γραμμές παραγωγής θερμαινόμενων ράβδων καπνού, νέα γραμμή επεξεργασίας και αποθήκη. Με την ολοκλήρωσή του θα υπάρχουν 16 γραμμές παραγωγής. Η εξαγωγική δραστηριότητα φτάνει μέχρι την Ιαπωνία, όπου οι θερμαινόμενες ράβδοι καπνού έχουν αναδειχθεί στο σημαντικότερο ελληνικό εξαγώγιμο προϊόν.

Σύμφωνα με τη μελέτη, 15 από τα 17 εργοστάσια της PMI στην Ε.Ε. υποστηρίζουν την παραγωγή προϊόντων χωρίς καύση. Καθώς περισσότερες μονάδες συμμετέχουν στον μετασχηματισμό, ποια θέση διατηρεί η Παπαστράτος μέσα στον όμιλο: «Η Παπαστράτος αποτελεί μέρος της ιστορικής διαδρομής μας στα προϊόντα χωρίς καύση», απαντά, και αναγνωρίζει στην ελληνική εταιρεία σημαντικό ρόλο και στην ανάπτυξη στελεχών: «Πολλοί άνθρωποι από την Ελλάδα εξελίσσονται σε υψηλότερες θέσεις χάρη και στο καλό επίπεδο εκπαίδευσης που υπάρχει στη χώρα».

Ο ίδιος αναφέρει τα κέντρα εξειδίκευσης που υπάρχουν στην Ελλάδα και τις δυνατότητες ανάπτυξης αντίστοιχων δραστηριοτήτων. «Ο ρόλος της δεν είναι μόνο εξωτερικός, είναι και εσωτερικός για εμάς: η ανάπτυξη των ανθρώπων και η εξέλιξή τους».

Η έμφαση στους ανθρώπους συμβαδίζει με την αλλαγή των απαιτήσεων της παραγωγής. Στην παρουσίασή της η EY-Parthenon επισήμανε την αυξανόμενη ανάγκη για επιστήμονες, μηχανικούς, ψηφιακές δεξιότητες και εξειδικευμένη τεχνική γνώση. Η ελληνική μονάδα διαθέτει την εμπειρία της μετάβασης και συνεχίζει να διευρύνει τις δυνατότητές της.

«Η Παπαστράτος μπορεί να αναπτυχθεί πάρα πολύ αν αναλογιστούμε τον αριθμό των ενήλικων καπνιστών σε όλο τον κόσμο τους οποίους δεν μπορούμε αυτή τη στιγμή να προσεγγίσουμε. Οι δυνατότητες είναι τεράστιες. Σε ορισμένες χώρες, όπως η Ιταλία και η Ελλάδα, έχουμε όλα όσα απαιτούνται για να παράγουμε περισσότερο και να επεκταθούμε περισσότερο», υποστηρίζει ο κ. Χάναπελ.

Στην ευθεία ερώτηση αν σχεδιάζεται αυτή τη στιγμή νέα επένδυση στην Ελλάδα απαντά «όχι», επαναφέροντας την ανάγκη πρόσβασης σε αγορές. Η απάντηση αφορά πρόσθετο σχεδιασμό πέρα από το πρόγραμμα που ήδη υλοποιείται. «Πρέπει να δούμε προσβάσιμες αγορές για το μέλλον. Μετά, οι δυνατότητες είναι απεριόριστες».

Ο ανταγωνισμός

Η Ευρώπη παράγει το 73% των προϊόντων θερμαινόμενου καπνού της PMI παγκοσμίως, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στις Βρυξέλλες. Ο επικεφαλής της περιοχής, ωστόσο, δεν θεωρεί ότι η σημερινή συγκέντρωση παραγωγής εξασφαλίζει από μόνη της τη μελλοντική της θέση.

«Άλλες περιοχές έχουν προχωρήσει πολύ γρήγορα στην τεχνολογία και το επίπεδο τεχνικής δεξιότητας που χρειαζόμαστε για να λειτουργούμε αυτή τη δραστηριότητα», σημειώνει. Εξηγώντας την πολυπλοκότητα της παραγωγής προσθέτει: «Ειδικά τα προϊόντα χωρίς καύση που περιέχουν καπνό έχουν πραγματικά μεγάλη πολυπλοκότητα. Επομένως, δεν υπάρχει ακριβώς κάποιο μεγάλο πλεονέκτημα της Ευρώπης έναντι άλλων περιοχών».

Για την PMI έχουν ιδιαίτερη σημασία οι συνεργασίες που δημιουργήθηκαν γύρω από τα εργοστάσια. «Έχουμε πολύ σημαντικές αλυσίδες αξίας και δεν τις εγκαταλείπουμε», τονίζει αναφερόμενος στη γεωργία, στη βιομηχανία και σε χώρες όπως η Ελλάδα και η Ιταλία.

Νωρίτερα, από το βήμα της εκδήλωσης είχε περιγράψει πώς κατασκευαστές μηχανημάτων, ιδιαίτερα στη Γερμανία και την Ιταλία, συνεργάζονται με τον όμιλο για νέες παραγωγικές λύσεις.

Κατά τον ίδιο, αποκτούν τεχνογνωσία, ενώ ο εξοπλισμός τους συμμετέχει στη διεθνή δραστηριότητα της PMI. Οι δαπάνες προς περίπου 49.100 Ευρωπαίους προμηθευτές έφτασαν στα 22,3 δισ. ευρώ την πενταετία 2021-2025.

«Όπως είδατε στην Ελλάδα και όπως είδα στην Ιταλία, υπήρχαν πάντοτε περισσότερες επενδύσεις, περισσότεροι άνθρωποι, περισσότερη ανάπτυξη στις χώρες που αγκάλιασαν την καινοτομία».

Οι κανόνες

Η προειδοποίησή του για τις ευρωπαϊκές οδηγίες αφορά αυτό το δίκτυο παραγωγής και συνεργασιών. Τι ζητά όμως από τους Ευρωπαίους υπευθύνους χάραξης πολιτικής;

Νωρίτερα στην εκδήλωση είχε επιμείνει στην ανάγκη αξιολόγησης των επιπτώσεων πριν από τη λήψη ρυθμιστικών αποφάσεων. Χρησιμοποίησε ως παράδειγμα την ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία, θέτοντας το ερώτημα κατά πόσο είχαν εκτιμηθεί επαρκώς οι συνέπειες των παρεμβάσεων. Στην ίδια συζήτηση εξέφρασε την αντίθεσή του στις εθνικές απαγορεύσεις προϊόντων νικοτίνης, υποστηρίζοντας ότι οι αποφάσεις πρέπει να βασίζονται στην επιστήμη και τα δεδομένα.

Για τη φορολογία, πάντως, κάνει μια συγκεκριμένη διάκριση. Εδώ η συζήτηση αφορά την αναθεώρηση της οδηγίας ειδικών φόρων κατανάλωσης: τους κοινούς ευρωπαϊκούς κανόνες φορολόγησης των προϊόντων καπνού και την επέκτασή τους σε νεότερες κατηγορίες προϊόντων καπνού και νικοτίνης.

«Η οδηγία αυτή βρίσκεται ακόμη υπό συζήτηση. Επομένως, ειλικρινά, δεν γνωρίζω. Υπάρχουν πολλά προσχέδια, πολλές αλλαγές. Θα δούμε σε ποιο συμπέρασμα θα καταλήξουν τα κράτη-μέλη». Θεωρεί επίσης ότι ο τεχνικός χαρακτήρας των διαπραγματεύσεων και η απαίτηση ομοφωνίας λειτουργούν υπέρ ενός συμβιβασμού.

«Εκείνο που με απασχολεί δεν είναι η αύξηση της φορολογίας που μπορεί να προκύψει. Είναι το πώς θα εφαρμόζεται στην αγορά», προσθέτει. Στην ερώτηση ποια επενδυτική απόφαση θα επηρεαζόταν από τη συγκεκριμένη οδηγία απαντά: «Δεν θα έχει καμία επίπτωση στις επενδύσεις μας».

Η ανησυχία του αφορά τη μετακίνηση ζήτησης στην παράνομη αγορά. Αν μια μεγάλη αύξηση φορολογίας συνοδευτεί από απώλεια 10%-20% της νόμιμης αγοράς, εξηγεί, το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι χαμηλότερα φορολογικά έσοδα και υψηλότερα έσοδα για εγκληματικές οργανώσεις.

Το αίτημά του προς τα κράτη-μέλη είναι «να διασφαλίσουν πραγματικά ότι εφαρμόζεται ο νόμος και δεν παραμένει μόνο στα χαρτιά».

Το 2035

Τα προϊόντα χωρίς καύση αντιπροσωπεύουν ήδη περισσότερο από το μισό των ευρωπαϊκών καθαρών εσόδων της PMI, όπως αναφέρει. Για την επόμενη τριετία δεν δίνει νέο αριθμητικό στόχο, περιγράφει όμως την προσδοκία σταθερής ανάπτυξής τους και υποχώρησης των τσιγάρων.

Η προσωπική του φιλοδοξία εκτείνεται πιο μακριά: «Θα ήθελα η μισή Ευρώπη να βρίσκεται πολύ κοντά στην απαλλαγή από το κάπνισμα το 2035. Πιστεύω ότι είναι ένας εφικτός στόχος. Ίσως χρειαστούν δύο ή τρία χρόνια περισσότερα».

Σε εταιρικό επίπεδο, η επιδίωξη αφορά το μείγμα πωλήσεων της PMI, έναν διαφορετικό δείκτη από την εξέλιξη του καπνίσματος στον πληθυσμό. Ο ίδιος περιγράφει την κατεύθυνση που θέλει να δώσει: «Τουλάχιστον να έχουμε τη νοοτροπία ότι θέλουμε πραγματικά σε ορισμένες χώρες το 90%-95% των καθαρών εσόδων μας να προέρχεται από προϊόντα χωρίς καύση».